reż. Rafał Bryl

69 min./ Polska/ 2024/

Spotkanie i wprowadzenie do filmu – dr Kamila Jasińska, IPN Wrocław

Zrealizowany w 2024 roku, z okazji 80. rocznicy powstania warszawskiego, film dokumentalny „Ucieczka” w reżyserii Rafała Brylla to opowieść Barbary Gancarczyk z domu Piotrowskiej ps. „Pająk” (ur. 1923) – sanitariuszki harcerskiego batalionu „Wigry” Warszawskiego Oddziału Armii Krajowej. Z płonącej warszawskiej katedry, której bronił batalion „Wigry”, 16 sierpnia 1944 roku to ona wraz z dwiema innymi osobami wyniosła tzw. Krucyfiks Baryczkowski, uchodzący za jeden z najcenniejszych polskich zabytków sztuki sakralnej.

Film opowiada o losach Barbary po opuszczeniu Warszawy podczas powstania warszawskiego. Filmowa opowieść o jej pobycie w wojennym Wrocławiu, warunkach, jakie panowały w obozie na Rakowcu (wówczas Morgenau) i podczas pracy w zakładzie FAMO, została dopełniona nie tylko komentarzem historycznym, ale także aktorskim komentarzem narracyjnym, scenami dialogowymi, a ponadto bogatą ikonografią archiwalną oraz widokami współczesnego Wrocławia.

Historia bohaterki stanowi ilustrację losu tysięcy warszawiaków – przede wszystkim cywilów, ale także powstańców, którzy w trakcie i po upadku powstania warszawskiego zostali skierowani do Breslau do pracy przymusowej na rzecz wojennej gospodarki III Rzeszy. Niestety, nie wszyscy mieli tyle szczęścia, by uciec i powrócić do ukochanej Warszawy. Wielu nie przeżyło walk o Festung Breslau. Większość z tych, którym dane było dotrwać 6 maja 1945 roku i kapitulacji miasta, powróciło do Warszawy, jednak nie wszyscy. Wielu zdecydowało się pozostać w powojennym Wrocławiu. Tym samym warszawiacy stali się wrocławianami.